શું તમારે 5 લાખ રૂપિયાનું સોનું બેંક લોકરમાં રાખવું જોઈએ કે એફડીમાં? નિર્ણય લેતા પહેલા આરબીઆઈના નિયમો વાંચો.

જો તમે 5 લાખ રૂપિયાનું સોનું બેંક લોકરમાં રાખવાનું અથવા તે જ રકમની એફડી કરવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ નોંધપાત્ર તફાવત છે. એફડી 5 લાખ રૂપિયા સુધીની સરકારી ગેરંટી આપે છે, જ્યારે લોકરને નુકસાન માટે વળતર વાર્ષિક ભાડાના 100 ગણા સુધી મર્યાદિત છે.

બેંક લોકર અને એફડી વચ્ચે સુરક્ષા અને વળતરના નિયમોને સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે.

શું તમે પણ મૂંઝવણમાં છો કે 5 લાખ રૂપિયાનું સોનું બેંક લોકરમાં રાખવું સલામત છે કે સમાન રકમની ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ? જ્યારે આપણા મહેનતથી કમાયેલા પૈસાને સુરક્ષિત રાખવાની વાત આવે છે, ત્યારે આપણે હંમેશા તે વિકલ્પ પસંદ કરવા માંગીએ છીએ જે સૌથી વધુ સુરક્ષા આપે છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે બેંક લોકર અને એફડી બંને માટે સુરક્ષા નિયમો સંપૂર્ણપણે અલગ છે? જો તમે આ નિયમોને સમજ્યા વિના નિર્ણયો લો છો, તો કટોકટીના સમયમાં તમને નોંધપાત્ર નુકસાનનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

FD પર 5 લાખ રૂપિયાની ગેરંટી

જો તમે બેંકમાં FD ખોલો છો, તો તમને કાનૂની ગેરંટી મળે છે. ભારતમાં, બેંક થાપણોનો વીમો ડિપોઝિટ ઇન્શ્યોરન્સ અને ક્રેડિટ ગેરંટી કોર્પોરેશન (DICGC) હેઠળ લેવામાં આવે છે. આ વીમો બેંકમાં 5 લાખ રૂપિયા સુધીના દરેક થાપણદારને સુરક્ષિત કરે છે. આ 5 લાખ રૂપિયાની મર્યાદામાં જમા કરાયેલી મૂળ રકમ અને તેના પર મળેલ વ્યાજ બંનેનો સમાવેશ થાય છે. સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે જો બેંક કાલે નિષ્ફળ જાય અથવા તૂટી જાય, તો પણ તમને કાયદેસર રીતે તમારા 5 લાખ રૂપિયા પાછા મળશે. આ પૈસા સામાન્ય રીતે બેંક બંધ થયાના 90 દિવસની અંદર પરત કરવામાં આવે છે. આ અર્થમાં, 5 લાખ રૂપિયાની FD સંપૂર્ણપણે સલામત માનવામાં આવે છે.

બેંક લોકર માટે વળતરના નિયમો અલગ છે.

બીજી બાજુ, જો તમે બેંક લોકરમાં 5 લાખ રૂપિયાનું સોનું રાખો છો, તો સુરક્ષા સમીકરણ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જાય છે. RBI નિયમો અનુસાર, જો તમારા લોકરમાં રહેલી વસ્તુઓ આગ, ચોરી અથવા બેંક કર્મચારી દ્વારા છેતરપિંડીને કારણે નુકસાન થાય છે, તો બેંકની જવાબદારી મર્યાદિત છે. બેંક તમને તમારી વસ્તુઓની સંપૂર્ણ કિંમત માટે વળતર આપતી નથી, પરંતુ વાર્ષિક લોકર ભાડાના માત્ર 100 ગણી રકમ આપે છે. આનો અર્થ એ છે કે જો તમારા લોકરનું ભાડું ઓછું હોય, તો તમને મળતું વળતર તમારા સોનાના મૂલ્ય કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછું હોઈ શકે છે.

SBI, HDFC અને ICICI ના ઉદાહરણો

ચાલો આને થોડા ઉદાહરણોથી સમજાવીએ. ધારો કે તમે HDFC બેંકની અર્ધ-શહેરી શાખામાં મધ્યમ કદનું લોકર લીધું છે, જેનું વાર્ષિક ભાડું રૂ. 3,300 છે. જો તે લોકરમાંથી તમારું રૂ. 5 લાખનું સોનું ગુમ થઈ જાય, તો બેંકની જવાબદારી રૂ. 3.3 લાખ સુધી મર્યાદિત રહેશે. તેવી જ રીતે, ICICI બેંકમાં, જો તમે સમાન લોકર માટે રૂ. 5,500 ભાડું ચૂકવો છો, તો તમારી જવાબદારી રૂ. 5.5 લાખ સુધી મર્યાદિત રહેશે. દરમિયાન, જો શહેરી SBI શાખામાં મધ્યમ કદના લોકરનું ભાડું રૂ. 3,000 છે, તો બેંક ચોરી અથવા આગના કિસ્સામાં તમને ફક્ત રૂ. 3 લાખ ચૂકવશે. આનો અર્થ એ છે કે તમારા 5 લાખ રૂપિયાના સોનાનું સંપૂર્ણ વળતર અહીં પણ આપવામાં આવશે નહીં.

લોકર્સ અંગે બીજો મહત્વનો મુદ્દો એ છે કે પૂર કે ભૂકંપ જેવી કુદરતી આફતો દરમિયાન થયેલા નુકસાન માટે બેંકો કોઈ જવાબદારી લેતી નથી. વધુમાં, જો લોકરમાં ચોરી થાય છે, તો તે સાબિત કરવાની જવાબદારી તમારી છે કે ખરેખર અંદર શું રાખવામાં આવ્યું હતું. બેંક લોકર્સ ફક્ત તમારી કિંમતી વસ્તુઓ, જેમ કે ઘરેણાં, મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજો અને રોકડ સંગ્રહિત કરવા માટે એક સુરક્ષિત સ્થાન પૂરું પાડે છે, પરંતુ તેઓ ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટથી વિપરીત, પૈસાની સંપૂર્ણ ગેરંટી આપતા નથી.